เนื้อดินบอกอายุการใช้งานได้มากกว่าที่คิด
จานชามเซรามิกไม่ได้มีเนื้อดินแบบเดียวกันทั้งหมด แต่ละประเภทมีความแข็งแรงและความเหมาะสมกับการใช้งานต่างกัน รู้จักเนื้อดินก่อนซื้อช่วยได้มาก
พอร์ซเลน — เบา บาง แต่ทนกว่าที่เห็น
พอร์ซเลนเผาที่อุณหภูมิสูงมาก เนื้อจึงแน่นและหนาแน่นกว่าเซรามิกทั่วไป ผลคือทนรอยขีดจากช้อนส้อมได้ดี ไม่ดูดซึมคราบหรือกลิ่น และผิวเรียบล้างง่าย จานกินข้าวทั่วไปในครัวบ้านส่วนใหญ่เหมาะกับพอร์ซเลนมาก เพราะน้ำหนักเบา ยกถือสะดวก
ข้อที่ต้องรู้คือพอร์ซเลนเนื้อบาง ถ้าหล่นกระแทกพื้นแรงๆ แตกได้ไม่ยาก แต่ถ้าใช้ดีๆ ไม่ทำตก อายุการใช้งานยาวกว่าที่หลายคนคิด
จานพอร์ซเลนทรงลึกสีขาว เนื้อแน่น เข้าไมโครเวฟได้ — ตัวอย่างของที่เนื้อดินบอกความทนได้ชัดเจนตามที่บทความอธิบาย
ดูสินค้าสตอนแวร์ — หนักกว่า แต่ทนความร้อนและกระแทกดีกว่า
สตอนแวร์เนื้อหนาแน่นและหนากว่าพอร์ซเลน ทนการใช้งานหนักได้ดีกว่า โดยเฉพาะของที่ต้องรับน้ำร้อนซ้ำๆ อย่างชามซุปหรือชามก๋วยเตี๋ยว ความร้อนกระจายสม่ำเสมอกว่า และถ้าโดนกระแทกเบาๆ ก็ไม่แตกง่าย
แลกมากับน้ำหนักที่มากกว่า ถ้าต้องล้างจานหลายใบติดกันทุกวัน มือจะรู้สึกได้ ครัวบ้านที่ทำอาหารจริงจังและใช้ชามบ่อยๆ มักเลือกสตอนแวร์ไว้สำหรับชามใหญ่ แล้วใช้พอร์ซเลนสำหรับจานกินข้าว
ชามเซรามิกสีขาวเกรด A เข้าไมโครเวฟและเครื่องล้างจานได้ — ผ่านเกณฑ์ 3 จุดที่บทความแนะนำให้เช็กก่อนซื้อ
ดูสินค้าเซรามิกเนื้อดินธรรมดา — สวยแต่ต้องระวัง
เซรามิกเนื้อดินทั่วไปมักเผาที่อุณหภูมิต่ำกว่าพอร์ซเลนและสตอนแวร์ เนื้อจึงเปราะกว่า ดูดซึมน้ำได้มากกว่า และมักมีน้ำหนักเบาผิดปกติสำหรับขนาดนั้น ของพวกนี้สวยในร้าน แต่ใช้งานหนักทุกวันไม่ใช่จุดแข็ง
ไม่ได้บอกว่าซื้อไม่ได้ แต่ถ้าซื้อมาวางตกแต่งหรือใส่ของแห้งก็ยังโอเค ปัญหาคือหลายคนซื้อมาใช้กินข้าวทุกวัน แล้วแปลกใจว่าทำไมพังเร็ว
เคลือบ — จุดที่คนมองข้ามมากที่สุด
สีสวยและลวดลายบนจานมาจากชั้นเคลือบ แต่เคลือบที่ดีกับเคลือบที่แค่สวยนั้นต่างกันมาก และความต่างนี้แหละที่กำหนดว่าจานชุดนี้จะอยู่กับครัวบ้านได้นานแค่ไหน
เคลือบด้านในต้องไม่มีรอยแตกร้าวเส้นเล็ก
ก่อนซื้อทุกครั้ง ส่องดูด้านในจานให้ดีก่อน ถ้าเห็นรอยแตกร้าวเส้นเล็กๆ คล้ายใยแมงมุม หรือที่เรียกว่า crazing อย่าซื้อ แม้ยังไม่ทะลุก็ตาม
รอยพวกนี้เป็นช่องให้เชื้อโรคและคราบอาหารสะสมได้ ล้างยังไงก็ไม่สะอาดจริง และยิ่งโดนน้ำร้อนซ้ำๆ รอยจะลามมากขึ้นเรื่อยๆ จนเคลือบเริ่มหลุดออก
สีและลายที่ปลอดภัยต้องอยู่ใต้เคลือบ ไม่ใช่บนเคลือบ
นี่คือจุดที่คนส่วนใหญ่ไม่รู้ว่าต่างกัน ลายที่อยู่ใต้ชั้นเคลือบ (underglaze) คือลายที่ถูกเผาพร้อมกับเนื้อดิน แล้วค่อยเคลือบทับ ผลคือสีไม่ลอก ไม่มีโอกาสสัมผัสอาหารโดยตรง และปลอดภัยกว่ามาก
ส่วนลายที่อยู่บนชั้นเคลือบ (overglaze) คือพิมพ์หรือทาสีทีหลัง สวยกว่าในแง่ความคมชัดของสี แต่ลอกได้เมื่อเวลาผ่านไป และบางกรณีอาจมีสารโลหะหนักในสีนั้น
วิธีเช็คง่ายๆ คือลูบนิ้วบนลาย ถ้าลายนูนขึ้นมาจากผิวจาน แปลว่าอยู่บนเคลือบ ถ้าเรียบเสมอกับผิว แปลว่าอยู่ใต้เคลือบ
เซรามิกลายนูนปั๊ม — ตัวอย่างที่ใช้ทดสอบว่าลายนูนหรือเรียบด้วยนิ้วได้จริง ตามขั้นตอนที่บทความแนะนำในการกรองก่อนซื้อ
ดูสินค้าจานที่ใส่ไมโครเวฟและล้างจานอัตโนมัติได้ ต้องเช็คฉลากตรงนี้
ไม่ใช่เซรามิกทุกชิ้นที่ไมโครเวฟเซฟ เคลือบบางชนิดหรือลวดลายที่มีทองและเงินจะเสียหายหรือทำให้เกิดประกายไฟในไมโครเวฟได้ ก่อนซื้อให้พลิกก้นจานดูสัญลักษณ์เหล่านี้
- สัญลักษณ์ไมโครเวฟ (คลื่นหรือรูปไมโครเวฟ) — ใส่ไมโครเวฟได้
- สัญลักษณ์เครื่องล้างจาน (จานในน้ำ) — ล้างเครื่องได้
- สัญลักษณ์ห้ามใช้ไมโครเวฟ (ขีดทับ) — ห้ามเด็ดขาด
ถ้าก้นจานไม่มีสัญลักษณ์อะไรเลย ให้ถือว่าไม่ปลอดภัยไว้ก่อน อย่าเสี่ยง
ชามเซรามิกเคลือบขาว มีฝาปิด เข้าไมโครเวฟได้ มีหลายขนาด — เคลือบสม่ำเสมอและมีสัญลักษณ์ใช้งานชัดเจน ตรงกับจุดที่บทความให้ดูก่อนซื้อ
ดูสินค้าอ่านคู่กัน: แก้วไวน์คริสตัล แก้วค็อกเทล
เนื้อดิน-เคลือบ-ขนาด: 3 จุดกรองก่อนซื้อจานชามเซรามิก
ถ้าต้องเลือกจากหลายตัวในเวลาสั้นๆ ใช้ 3 จุดนี้กรองก่อน แล้วค่อยดูรายละเอียดอื่นตาม ครัวบ้านส่วนใหญ่ที่เจอปัญหาจานชามพังเร็วมักพลาดที่จุดใดจุดหนึ่งใน 3 ข้อนี้
ติดไว้ในหัวแค่นี้ก่อนเดินเข้าร้าน: เนื้อ-เคลือบ-ขนาด สามจุดนี้ใช้เวลาไม่ถึงสองนาทีต่อใบ แต่กรองของห่วยออกได้เกือบหมด
เนื้อดิน — หนักแค่ไหนพอดีกับการใช้งาน
ยกจานขึ้นมาชั่งน้ำหนักในมือก่อนเลย ถ้าเบาผิดปกติสำหรับขนาดนั้น มักเป็นสัญญาณว่าเนื้อดินบางหรือเผาอุณหภูมิต่ำ ทนไม่ได้นาน
แต่ถ้าหนักเกินไปก็ไม่ดี ล้างจานหลายใบติดกันแล้วมือล้า ของที่รู้สึกแน่นและสมดุลในมือ ไม่โยกเยก ไม่เบาลอย คือจุดที่ใช่
เคลือบ — ลูบ ส่อง สังเกตก่อนซื้อ
เช็คเคลือบทำได้ในสามขั้นตอนนี้ก่อนตัดสินใจ
- ลูบนิ้วบนลาย — ถ้านูนคือลายอยู่บนเคลือบ ระวังลอก
- ส่องด้านในจาน — ถ้าเห็นรอยแตกเส้นเล็กคล้ายใยแมงมุม วางลงได้เลย
- พลิกก้นจาน — เช็คสัญลักษณ์ไมโครเวฟเซฟและล้างจานอัตโนมัติได้
สามขั้นนี้ใช้เวลาไม่ถึงนาที แต่กรองของที่จะพังใน 3 เดือนออกได้เยอะมาก
จานขอบเตี้ยเซรามิกมินิมอล มีหลายขนาด เข้าไมโครเวฟและเครื่องล้างจานได้ — เหมาะกับครัวบ้านที่ต้องการของใช้ได้จริงทุกวัน
ดูสินค้าขนาด — วัดจากโต๊ะกินข้าวจริง ไม่ใช่จากความรู้สึก
นึกถึงโต๊ะกินข้าวที่บ้านก่อนเลย จานใหญ่เกินไปวางไม่พอ เล็กเกินไปก็ใส่ข้าวได้น้อยจนต้องตักสองรอบ จานกินข้าวทั่วไปในครัวบ้านมักอยู่ที่ 8-10 นิ้ว พอดีกับโต๊ะส่วนใหญ่
ส่วนชามซุปหรือชามก๋วยเตี๋ยวที่ใช้ทุกวัน ควรจุได้อย่างน้อย 400-500 มล. ถ้าน้อยกว่านั้นจะรู้สึกอึดอัดทุกมื้อ
เนื้อ-เคลือบ-ขนาด ผ่านทั้งสามข้อ ค่อยดูเรื่องสีและลวดลายตามใจชอบได้เลย
เนื้อเซรามิกสีขาวเรียบ ไม่มีลายซับซ้อน ช่วยสังเกตสภาพเคลือบและรอยแตกได้ง่าย — ตรงกับที่บทความแนะนำให้ดูเนื้อดินและเคลือบก่อนซื้อ
ดูสินค้าจานชามเซรามิกแบบไหนเหมาะกับครัวบ้านจริงๆ
ครัวบ้านกับร้านอาหารใช้ของไม่เหมือนกัน ความถี่ในการล้าง การซ้อน และพื้นที่เก็บล้วนมีผลต่อการเลือก
ใช้ทุกวัน ล้างจานบ่อย — เลือกแบบนี้
ถ้าจานชามชุดนี้ต้องเข้าเครื่องล้างจานหรือไมโครเวฟเป็นประจำ เลือกพอร์ซเลนหรือสตอนแวร์ที่มีสัญลักษณ์รองรับทั้งสองอย่าง เนื้อแน่นทนรอยขีดจากช้อนส้อม ไม่ดูดซึมคราบอาหาร และผิวเรียบล้างสะอาดได้ง่ายกว่าจานผิวหยาบหรือลายนูน
จานเซรามิกลายครามเนื้อดีขนาด 7 นิ้ว เข้าไมโครเวฟและเครื่องล้างจานได้ — ราคาเข้าถึงได้และผ่านเกณฑ์พื้นฐานที่บทความแนะนำให้เช็ก
ดูสินค้าซื้อเป็นชุดหรือซื้อแยก — ข้อดีข้อเสียต่างกัน
ชุดเซรามิกมักได้ราคาต่อใบถูกกว่า และข้อดีที่คนมักมองข้ามคือเนื้อดินและเคลือบมาจากแหล่งเดียวกัน ซ้อนกันแล้วไม่ขูดกัน สีไม่เพี้ยน ดูเป็นชุดเดียวกันจริงๆ
ข้อเสียคือถ้าแตกชิ้นเดียว หาซื้อเพิ่มให้ตรงรุ่นยาก บางแบรนด์หยุดผลิตไปแล้ว ถ้าซื้อแยก ยืดหยุ่นกว่า แต่ต้องมั่นใจว่าเนื้อดินและน้ำหนักใกล้เคียงกัน ไม่งั้นซ้อนกันในตู้แล้วขูดกันจนเป็นรอย
ชามเซรามิกทรงลึกมีขอบ ชุด 6 ใบ เนื้อหนา ผิวเรียบ เข้าไมโครเวฟได้ — ราคาต่อใบต่ำ เหมาะกับครัวบ้านที่ต้องการของทนใช้ได้จริงในงบไม่สูง
ดูสินค้าจานมีลายสวยกับจานเรียบ — ทนต่างกันจริงไหม
ถ้าลายอยู่ใต้เคลือบ (underglaze) ความทนไม่ต่างจากจานเรียบเลย เพราะชั้นเคลือบปิดทับลายไว้เหมือนกัน แต่ถ้าลายพิมพ์หรือนูนอยู่บนเคลือบ ร่องลายพวกนั้นสะสมคราบได้ง่ายกว่า และเมื่อเวลาผ่านไปลายจะเริ่มหลุดลอก
ครัวบ้านที่ล้างจานทุกวันและต้องการของที่ดูใหม่ได้นาน จานเรียบหรือจานลายใต้เคลือบจะดูแลรักษาง่ายกว่ามาก
อ่านเพิ่มเติม: จานเมลามีน พอร์ซเลน
สัญญาณที่บอกว่าจานชามเซรามิกชุดนั้นไม่ควรซื้อ
มีหลายอย่างที่ดูออกได้ตั้งแต่ยังอยู่ในร้าน ไม่ต้องรอให้ซื้อกลับบ้านแล้วค่อยรู้
ก้นจานไม่เรียบ โยกเยกบนโต๊ะ
วางจานบนพื้นราบหรือชั้นวางในร้านแล้วกดเบาๆ ถ้าโยกเยกแม้เล็กน้อย แปลว่าก้นจานไม่ได้ระนาบ บ่งบอกถึงการเผาที่ไม่สม่ำเสมอ ใช้ไปนานๆ ความเครียดที่จุดนั้นสะสม และมักแตกร้าวจากก้นขึ้นมา ทั้งที่ไม่ได้ทำตกเลย
ขอบจานบิ่นหรือมีรอยก่อนซื้อ
ขอบบิ่นแม้เล็กนิดเดียวคือจุดอ่อนที่รอแตกต่อ ทุกครั้งที่จานกระทบกันตอนล้างหรือซ้อนเก็บ แรงจะวิ่งเข้าจุดนั้นก่อนจุดอื่น นอกจากนี้ขอบบิ่นยังเป็นสัญญาณว่าเนื้อดินอาจไม่แน่นพอ แตกได้ง่ายกว่าปกติ ถ้าเจอในร้านให้วางลงและหยิบใบถัดไป
ราคาถูกผิดปกติแต่บอกว่าเป็นพอร์ซเลนแท้
พอร์ซเลนต้องเผาที่อุณหภูมิสูงมาก ต้นทุนพลังงานและเวลาจึงสูงตามไปด้วย ถ้าเห็นจานที่ขายว่าเป็นพอร์ซเลนแท้แต่ราคาถูกจนผิดปกติ ให้ตั้งข้อสงสัยไว้ก่อน ส่วนใหญ่เป็นเนื้อดินธรรมดาที่เคลือบให้ดูคล้าย น้ำหนักเบาผิดปกติสำหรับขนาดนั้น และทนได้น้อยกว่าที่โฆษณาไว้มาก